Waarom heb ik zoveel verschillende klachten?

Nieuwe of onverklaarbare klachten zijn altijd een reden om samen met een arts te bekijken wat er aan de hand kan zijn. Wanneer ernstige aandoeningen voldoende zijn onderzocht of uitgesloten, kan dit artikel helpen begrijpen waarom verschillende klachten toch onderdeel kunnen zijn van één beschermingsproces.

Eén beschermingssysteem, verschillende beschermingssignalen

Pijn is niet het enige beschermingssignaal dat kan ontstaan. Het lichaam kan zich op verschillende manieren beschermen. Denk bijvoorbeeld aan:

• vermoeidheid;

• spierspanning;

• duizeligheid;

• misselijkheid;

• moeite met concentreren;

• extra alertheid op signalen uit het lichaam.

  
  

Deze reacties kunnen verschillende functies hebben, zoals het beperken van belasting, het aanpassen van beweging of het richten van aandacht op wat er in het lichaam gebeurt.

Welke beschermingssignalen ontstaan, verschilt van persoon tot persoon en van situatie tot situatie. Niet iedereen krijgt dezelfde beschermingssignalen.

Je kunt het vergelijken met een beveiligingssysteem in een gebouw. Dat kan een alarm laten klinken, een lamp laten branden of een melding op een scherm geven. Het zijn verschillende signalen, maar ze komen uit hetzelfde systeem.

Zo kan ook het beschermingssysteem van het lichaam op verschillende manieren reageren.

Waarom juist deze klacht?

Waarom de één vooral pijn krijgt en de ander bijvoorbeeld veel vermoeidheid of duizeligheid ervaart, heeft niet altijd één duidelijke oorzaak.

De situatie waarin klachten ooit begonnen, kan daarbij een rol spelen. Dat kan een blessure of ziekte zijn, maar ook wat er in die periode verder speelde, zoals langdurige belasting, weinig slaap, onzekerheid of ingrijpende gebeurtenissen.

Een beschermingsreactie kan iemand soms ook helpen om afstand te nemen van een situatie die als moeilijk of belastend wordt ervaren. Denk bijvoorbeeld aan een periode waarin iemand langere tijd veel spanning op het werk ervaart en iedere ochtend met tegenzin naar het werk gaat. Het zenuwstelsel verwerkt ook deze informatie en kan in zo'n situatie een beschermingsreactie, zoals pijn of misselijkheid, laten ontstaan.

Ook eerdere ervaringen kunnen onderdeel worden van het beschermingspatroon. Iemand die bijvoorbeeld lange tijd rugpijn heeft gehad bij tillen, kan merken dat tillen later sneller rugpijn oproept. Dat betekent niet automatisch dat tillen op dat moment schade veroorzaakt. De beweging kan onderdeel zijn geworden van een aangeleerd beschermingspatroon.

Hetzelfde kan gebeuren met een bepaalde plek in het lichaam. Wanneer een gebied langere tijd gevoelig is geweest, kan het beschermingssysteem daar ook later sneller reageren. Dat betekent niet dat dit lichaamsdeel een ‘zwakke plek’ is geworden. Het kan zijn dat het zenuwstelsel dit gebied gemakkelijker met bescherming associeert. Daardoor kan daar sneller pijn ontstaan, ook wanneer het weefsel zelf helemaal niet opnieuw beschadigd is.

Wat je bij anderen ziet of hoort, kan onderdeel worden van wat je zenuwstelsel leert. Je hoeft een klacht dus niet zelf te hebben meegemaakt om bepaalde verwachtingen of beschermingsreacties te ontwikkelen. Dit wordt observational learning genoemd.

Dit zien we bijvoorbeeld ook bij kinderen. Onderzoek laat zien dat kinderen van ouders met chronische pijn gemiddeld vaker zelf pijnklachten hebben dan kinderen van ouders zonder chronische pijn. Ook kunnen kinderen pijn-gerelateerde angst en verwachtingen leren door te zien hoe een ouder op pijn reageert.

Dit zien we bijvoorbeeld ook bij kinderen. Onderzoek laat zien dat kinderen van ouders met chronische pijn gemiddeld vaker zelf pijnklachten hebben.

Dat betekent niet dat een kind de klachten van een ouder overneemt. Het laat vooral zien hoeveel we onbewust leren van de mensen en de omgeving om ons heen.

Ervaringen, verwachtingen en de omstandigheden om je heen zijn allemaal informatie die het zenuwstelsel kan verwerken.

Geen van deze factoren hoeft op zichzelf te verklaren waarom iemand klachten krijgt. Het gaat om het totaal aan informatie dat in de loop van de tijd is verwerkt.

Klachten kunnen veranderen

Veel mensen merken dat hun klachten in de loop van de tijd veranderen of wisselen.

Stel dat wandelen een tijdlang moeilijk is door kniepijn. Na verloop van tijd gaat de kniepijn over maar zet vermoeidheid in. En wanneer de vermoeidheid afneemt, kan iemand merken dat een ander beschermingssignaal meer op de voorgrond staat, zoals hoofdpijn, misselijkheid of spanning in de nek. Klachten wisselen elkaar af of stapelen op. Dat kan voelen alsof er steeds een nieuwe ziekte ontstaat. Maar dat hoeft niet altijd zo te zijn.

Verschillende klachten kunnen verschillende beschermingssignalen zijn van hetzelfde beschermingssysteem. Dat betekent dat niet iedere nieuwe klacht automatisch een nieuwe aandoening is.

In een later artikel kijken we naar kenmerken die kunnen helpen om te onderzoeken of neuroplastische processen mogelijk een rol spelen bij jouw klachten.

Wel is het belangrijk om nieuwe of onverklaarbare klachten altijd medisch te laten beoordelen. Wanneer er medisch onderzoek is gedaan en er geen verklaring is gevonden die de klachten voldoende verklaart kan het helpen om te onderzoeken of je klachten mogelijk samenhangen met een gevoeliger geworden beschermingssysteem.

Soms ontstaat er een patroon waarin klachten en onze reactie daarop elkaar steeds opnieuw versterken. In het volgende artikel bekijken we hoe dat werkt.

Op zoek naar een ander onderwerp? Onderaan vind je de links naar Begrijpen en Verdiepen.