De angst-pijncirkel uitgelegd
De pijn-angstcirkel is een bekend psychologisch en biologisch model dat beschrijft hoe pijn en bezorgdheid elkaar kunnen versterken en zo kunnen bijdragen aan het voortbestaan van pijnklachten.
Gedachten en emoties rondom klachten
Als je al langere tijd pijn of andere lichamelijke klachten hebt, is het heel begrijpelijk dat je extra gaat letten op wat je lichaam doet.
Je kent misschien het moment waarop je pijn voelt en meteen denkt: O nee. Daar gaan we weer.
Of je wordt wakker met een gespannen lichaam en vraagt je af hoe je de dag door moet komen.
De hoofdpijn is er weer.
De piep in je oor lijkt vandaag harder.
Je voelt je duizelig.
Je rug doet opnieuw pijn.
En voor je het weet, ben je niet alleen bezig met wat je nu voelt. Je bent ook al bezig met wat er misschien gaat gebeuren.
Wordt het erger?
Kan ik straks nog wel wandelen?
Moet ik het vandaag rustig aan doen?
Dat gebeurt meestal snel en onbewust.
De pijn-angstcirkel
Bij langdurige pijn kan zo een patroon ontstaan waarin pijn en bezorgdheid elkaar steeds opnieuw versterken.
PIJN → ANGST OF BEZORGDHEID → MEER BESCHERMING → MEER PIJN
De gedachte kan bijvoorbeeld zijn:
Als het pijn doet, is er iets mis.
Als ik doorga, wordt het erger.
Dit is te veel voor mij.
Dat zijn geen vreemde gedachten. Zeker niet wanneer je al vaker hebt meegemaakt dat je klachten toenamen nadat je iets had gedaan.
Je kunt daardoor voorzichtiger gaan bewegen, bepaalde activiteiten vermijden of vaker controleren hoe je lichaam voelt. Deze reacties zijn bedoeld om je te beschermen. Maar wanneer ze steeds opnieuw optreden, kunnen ze het beschermingssysteem actief houden. De pijn kan vervolgens toenemen. En die toegenomen pijn kan voelen als bevestiging:
Zie je wel. Het wordt erger.
Zo kan de cirkel zichzelf in stand houden.
Dit betekent niet dat je de pijn veroorzaakt doordat je bang of bezorgd bent. De pijn was er al.
Je lichaam geeft een echt lichamelijk signaal en het is heel begrijpelijk dat je daarop reageert.
Tegelijk kan wat er ná de pijn gebeurt invloed hebben op wat je beschermingssysteem vervolgens doet.
Pijn is een lichamelijk alarmsignaal, maar vertelt niet automatisch wat er aan de hand is of wat je moet doen.
Je eerste reactie hoef je niet te beheersen
Een lichamelijke sensatie kan heel snel gedachten en gevoelens oproepen.
O nee.
Dit gaat weer mis.
Straks wordt het erger.
Daar moet ik morgen voor boeten.
Misschien voel je angst. Misschien vooral frustratie of bezorgdheid. Misschien merk je dat je lichaam zich aanspant. Je hoeft die eerste reactie niet weg te krijgen. Je kiest er niet bewust voor om zo te reageren. Een eerste gedachte en emotionele reactie kan automatisch ontstaan.
Het doel is daarom niet om jezelf te dwingen positief te denken. Het gaat er ook niet om dat je nooit meer bang of bezorgd mag zijn.
Je kunt wel leren om even stil te staan bij wat er gebeurt:
Ik voel frustratie over de pijn.
Ik merk dat ik bang ben dat het erger wordt.
En dan even ruimte maken:
Is er op dit moment iets veranderd?
Is er nu iets waar ik naar moet handelen?
Of misschien herken je dit als een lichamelijk signaal dat je al vaker hebt gevoeld?
Je hoeft een gedachte dus niet meteen als een feit te behandelen. Je kunt oefenen met opmerken en vervolgens kijken wat er werkelijk aan de hand is en wat je nodig hebt.
Niet alleen angst kan de cirkel versterken
De pijn-angstcirkel gaat niet alleen over letterlijk bang zijn.
Je kunt ook voortdurend met je klachten bezig zijn. Je controleert misschien steeds of de pijn erger of minder wordt. Je zoekt naar verklaringen. Je leest ervaringen van anderen. Je probeert weer een nieuwe behandeling. Je vraagt je af waarom je lichaam nog steeds niet hersteld is.
Werkt deze behandeling al?
Wat als ik iets over het hoofd zie?
Misschien is er toch een andere oorzaak.
Allemaal begrijpelijk. Het probleem is niet dat je een oplossing wilt vinden. En het betekent ook niet dat je medische zorg moet stoppen of nieuwe klachten moet negeren.
Maar er kan ook een punt komen waarop het zoeken en controleren zelf onderdeel wordt van het patroon. Dan kan een andere vraag waardevol zijn.
Niet alleen: Wat kan ik nog doen om mijn klachten weg te krijgen?
Maar ook: Kan ik mijn lichaam steeds meer vertrouwen, terwijl ik nog klachten heb?
Het grootste deel van dit proces gebeurt onbewust en automatisch. Je doet niets verkeerd als je lichaam zo reageert.
De eerste reactie van je lichaam kun je meestal niet zomaar tegenhouden. Je hoeft die reactie ook niet weg te krijgen.
Waar je wél invloed op kunt hebben, is wat er daarna gebeurt.
Je kunt leren om een lichamelijk signaal niet automatisch als gevaarlijk te zien, en niet meteen te gaan controleren, vermijden of jezelf schrap te zetten.
Daardoor kan je lichaam nieuwe ervaringen opdoen.
Zo kan een oud beschermingspatroon geleidelijk minder sterk worden.
En daar wordt verandering mogelijk. Hoe dat verder werkt, lees je in het volgende artikel.
Op zoek naar een ander onderwerp? Onderaan vind je de links naar Begrijpen en Verdiepen.
Pijn → angst → meer pijn → meer angst → meer pijn
Begrijpen wat er gebeurt, kan helpen om pijn niet automatisch als gevaar te zien.
Nieuwe, veilige ervaringen kunnen helpen om die cirkel te doorbreken.
beter begrijpen
Wil je begrijpen waarom je lichaam doet wat het doet?
Ontdek hier de basis achter klachten, signalen en het beschermingssysteem van je lichaam.
Verder verdiepen
Ben je nieuwsgierig naar wat er achter je klachten gebeurt?
Hier gaan we een laag dieper en leggen we uit hoe het zenuwstelsel bescherming aanstuurt.