Hoe kan het zenuwstelsel gevoeliger worden?

Waarom kunnen klachten blijven bestaan?

Je lichaam kan herstellen van een blessure of ziekte, terwijl klachten toch blijven bestaan.

Dat kan onder andere komen doordat het zenuwstelsel leert van ervaringen. Dat leervermogen is normaal en meestal nuttig. Het helpt je om je aan te passen en jezelf te beschermen.

Maar soms kan een beschermingsreactie daardoor blijven bestaan, ook wanneer de oorspronkelijke aanleiding is verdwenen.

Dat kan op twee manieren.

1. Het systeem kan gevoeliger worden

Na een periode van pijn of andere klachten kan het zenuwstelsel gevoeliger reageren. Ook factoren zoals weinig slaap, langdurige stress of emotionele belasting kunnen invloed hebben op die gevoeligheid.

De drempel voor een beschermingsreactie kan dan lager komen te liggen. Gewone prikkels of bewegingen kunnen sneller pijn, spanning of andere klachten oproepen.

Dit wordt centrale sensitisatie genoemd.

Een lichte aanraking, lang zitten, een normale rek van een spier of een gewone beweging kan dan pijn of spanning oproepen.

Je kunt het vergelijken met een geluidsinstallatie waarvan de volumeknop hoger staat. Het geluid dat binnenkomt is hetzelfde, maar het klinkt harder.

2. Het zenuwstelsel kan bepaalde situaties gaan koppelen aan bescherming

Het zenuwstelsel leert niet alleen hoe sterk het moet reageren. Het kan ook leren dat bepaalde bewegingen of situaties vaak samenhangen met klachten.

Zo kan een automatische koppeling ontstaan:

bukken → bescherming

lang staan → bescherming

autorijden → bescherming

Dit noemen we predictive learning of een geconditioneerd patroon.

Dat betekent niet dat bukken, staan of autorijden schadelijk zijn.

Het betekent dat het zenuwstelsel deze situaties is gaan herkennen als momenten waarop extra bescherming nodig kan zijn. Daardoor kan sneller een beschermingsreactie ontstaan, zoals pijn, spanning of duizeligheid.

Dat gebeurt meestal helemaal automatisch.

Het omgekeerde kan ook gebeuren. Je zenuwstelsel kan bijvoorbeeld leren:

wandelen in het bos → rust

muziek luisteren → ontspanning

een warme douche → prettig

Ook dat zijn aangeleerde koppelingen.

Beide kunnen ook tegelijk voorkomen

Bij langdurige klachten zijn soms beide processen actief.

• Het beschermingssysteem kan in het algemeen gevoeliger zijn geworden.

Daardoor kan het sneller en sterker reageren met spanning, pijn of vermoeidheid – ook als dat eigenlijk misschien niet nodig is.

• Tegelijkertijd kunnen bepaalde bewegingen, houdingen of situaties sneller een beschermingsreactie oproepen dan andere.

Daardoor zijn klachten niet altijd goed voorspelbaar. De ene activiteit gaat gemakkelijk, terwijl een andere activiteit veel sneller pijn, spanning of vermoeidheid oproept.

Je hebt nu gezien dat het zenuwstelsel gevoeliger kan worden én bepaalde situaties kan gaan koppelen aan bescherming. In het volgende artikel kijken we naar verschillende klachten als uitingen van hetzelfde beschermingsproces.

Op zoek naar een ander onderwerp? Onderaan vind je de links naar Begrijpen en Verdiepen.